Dla mieszkańca ROP miał oznaczać niższe opłaty za śmieci. Projekt UC100 w obecnym kształcie tego nie zapewnia.
Ustawa przewiduje, że gminy mają brać pod uwagę środki z ROP przy ustalaniu opłat, ale nie przesądza, że środki te mają bezpośrednio przełożyć się na ich obniżenie i w jaki sposób gmina ma je uwzględniać. W praktyce oznacza to, że system może zostać zasilony dodatkowymi miliardami złotych, a mieszkaniec nie odczuje tego w swoim rachunku. UC100 zawiera przy tym szereg ogólnikowych rozwiązań, które nie dają ani rynkowi, ani mieszkańcom żadnych realnych gwarancji.
Jeżeli pieniądze z ROP mogą pozostać w systemie, a mieszkaniec nie widzi ich w rachunku, nie dochodzi do żadnej rzeczywistej zmiany modelu finansowania. W dalszym ciągu to on ponosi ciężar kosztów zagospodarowania odpadów opakowaniowych, jedynie w bardziej rozbudowanej konstrukcji instytucjonalnej. W takim układzie trudno mówić o praktycznym wdrożeniu zasady „zanieczyszczający płaci”.
Kolejnym problemem pozostaje brak przewidywalności finansowej. Projekt nie definiuje w sposób wystarczająco precyzyjny zasad ustalania stawek dla producentów ani metodologii kalkulacji kosztów. Kluczowe elementy systemu pozostają na poziomie ogólnych założeń i będą mogły podlegać zmianom bez stabilnego punktu odniesienia.
Zwracamy również uwagę, że przy przepływach finansowych liczonych w miliardach złotych brak jednoznacznych, ustawowych zasad ich dystrybucji tworzy ryzyka, których nie można ignorować. Ryzyko nierównego traktowania różnych grup uczestników rynku oraz nadużyć jest bardzo duże. Rozwiązania w zakresie nadzoru, kontroli i możliwości kwestionowania rozstrzygnięć mają w obecnym kształcie charakter iluzoryczny.
W tym kontekście szczególnego znaczenia nabiera rola NFOŚiGW. Projekt przyznaje tej instytucji centralną pozycję w systemie, nie wyposażając jej jednocześnie w dostatecznie precyzyjne, ustawowe ograniczenia i mechanizmy kontroli adekwatne do skali powierzonych zadań. Taka konstrukcja nie służy ani systemowi, ani samej instytucji.
System tej skali nie może opierać się na deklaracjach transparentności. Wymaga twardych, ustawowych gwarancji przejrzystości, rozliczalności i kontroli. W przeciwnym razie pozostaje podatny na zarzuty o brak nadzoru i jest trudny do obrony w dłuższej perspektywie.
System miał być przejrzysty, przewidywalny, rozliczalny i odporny na uznaniowość. Poprawki IBK zmierzały do osiągnięcia tych standardów, jednak w zdecydowanej większości nie zostały uwzględnione.
W ocenie IBK projekt w obecnym kształcie nie daje podstaw do jego poparcia, przedsiębiorcy nie mają żadnej pewności prawa, a mieszkaniec nadal nie ma gwarancji niższych opłat.
